logo recbt


   Θυγατρικό εκπαιδευτικό κέντρο του Ινστιτούτου Albert Ellis   

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)

Τι μπορείτε να κάνετε για το παιδί με διάγνωση ΔΕΠΥ
(Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας)

Τι είναι η ΔΕΠΥ;

Η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) είναι μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το παιδί παρουσιάζει υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του. Οι συμπεριφορές αυτές μπορεί να εμφανιστούν πριν την ηλικία των επτά ετών αλλά μπορεί να εντοπιστούν και σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι δεν πρόκειται για τη φυσιολογική υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και απόσπαση προσοχής που έχουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας λόγω του σταδίου ανάπτυξής τους αλλά για συμπτώματα που εμφανίζονται με περισσότερη σοβαρότητα, συχνότητα και διάρκεια σε διαφορετικά περιβάλλοντα της ζωής του παιδιού.

Διάγνωση

Η ΔΕΠΥ εμφανίζεται στο 3 με 5% των παιδιών σχολικής ηλικίας. Είναι τρεις φορές πιο συνηθισμένη στα αγόρια απ’ό,τι στα κορίτσια και τείνει να έχει κληρονομική βάση. Πολλά παιδιά συνεχίζουν να έχουν συμπτώματα της ΔΕΠΥ όταν γίνονται ενήλικες. Η ΔΕΠΥ εμφανίζεται ανεξάρτητα από το κοινωνικοοικονομικό, το πολιτισμικό και το φυλετικό υπόβαθρο. Περισσότερο από το 20% των παιδιών με ΔΕΠΥ έχουν και δυσκολίες μάθησης. Η διάγνωση της ΔΕΠΥ δε σχετίζεται με τη νοημοσύνη του παιδιού.
Η διάγνωση διεξάγεται από παιδοψυχίατρο, σχολικό-εξελικτικό ψυχολόγο ή άλλον ειδικό ψυχικής υγείας εκπαιδευμένο στη διάγνωση παιδικής ψυχοπαθολογίας. Η διάγνωση γίνεται σε συνεργασία με τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς ή και άλλους παρόχους φροντίδας.

Παραδείγματα συμπεριφορών διάσπασης προσοχής είναι τα ακόλουθα:
■ Κάνει λάθη απροσεξίας
■ Δυσκολεύεται να δώσει προσοχή σε έργα της καθημερινής ζωής (π.χ. στα μαθήματα) ή στο παιχνίδι
■ Δε φαίνεται να ακούει αυτό που του λένε
■ Δεν ακολουθεί ή δεν ολοκληρώνει δραστηριότητες ή έργα
■ Δυσκολεύεται να οργανώνει έργα και δραστηριότητες
■ Αποσπάται και ξεχνά με ευκολία


Παραδείγματα συμπεριφορών υπερκινητικότητας είναι τα ακόλουθα:
■ Κινεί νευρικά χέρια και πόδια ή στριφογυρίζει στην καρέκλα του
■ Δυσκολεύεται να παίζει με ήσυχο τρόπο
■ Είναι σε κίνηση ή είναι σα να βρίσκεται στην πρίζα
■ Μιλά ακατάπαυστα
■ Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του στην ουρά

Παραδείγματα συμπεριφορών παρορμητικότητας είναι τα ακόλουθα:
■ Πετάγεται και δίνει απαντήσεις σε ερωτήσεις πριν οι δεύτερες ολοκληρωθούν
■ Διακόπτει ή εισβάλλει στην ομάδα των άλλων

Όλες οι παραπάνω συμπεριφορές είναι συνηθισμένες σε παιδιά διαφορετικών ηλικιών και φάσεων ανάπτυξης. Για παράδειγμα, πολλά παιδιά ηλικίας 2 ετών βρίσκονται σε κίνηση σχεδόν όλη την ώρα και φαίνεται να δυσκολεύονται να διατηρούν σταθερή την προσοχή τους. Ωστόσο, σε ένα παιδί που έχει τη διάγνωση της ΔΕΠΥ, μερικές από τις συμπεριφορές που αναφέρονται παραπάνω εμφανίζονται πριν την ηλικία των επτά ετών, έχουν διάρκεια τουλάχιστον έξι μήνες και εκδηλώνονται αρκετά συχνά σε βαθμό που να προκαλούν αναστάτωση στο σπίτι, στο σχολείο και σε άλλα περιβάλλοντα που συμμετέχει το παιδί.

Αιτιολογία
Οι επιστήμονες δεν έχουν καταφέρει να προσδιορίσουν πλήρως την ακριβή αιτία της ΔΕΠΥ αν και η έρευνα προτείνει ότι μπορεί να προκαλείται από χημική ανισορροπία ή από έλλειψη ορισμένων χημικών ουσιών στον εγκέφαλο οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη διατήρηση της προσοχής και τα επίπεδα ενεργητικότητας του παιδιού. Επιπλέον, εάν ένας από τους δύο γονείς, ή και οι δύο, έχουν ΔΕΠΥ, τότε τα παιδιά τους είναι πιο πιθανό να εκδηλώσουν ΔΕΠΥ. Η έκθεση του παιδιού σε τοξικές ουσίες (π.χ. σε ναρκωτικές ουσίες ή και σε αλκοόλ κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης), το εγκεφαλικό τραύμα και οι παιδικές ασθένειες μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην εμφάνιση της ΔΕΠΥ. Η ΔΕΠΥ δεν προκαλείται από την πολλή τηλεόραση, την κακή γονεϊκότητα, τα κακής ποιότητας σχολεία ή τη λήψη υψηλότερης ποσότητας ζάχαρης μέσω του φαγητού.

Αντιμετώπιση
Όλες οι παρεμβάσεις σε παιδιά με ΔΕΠΥ πρέπει να βοηθούν το παιδί να αποδεχτεί τον εαυτό του όπως είναι (μετα θετικά και τα αρνητικά του στοιχεία). Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει εκπαιδευτικές, ψυχολογικές, συμπεριφορικές και φαρμακευτικές τεχνικές με βάση τη συνεργασία μεταξύ γονέων, εκπαιδευτικών και ειδικών ψυχικής υγείας με σκοπό την εύρεση του κατάλληλου συνδυασμού των παραπάνω στοιχείων για το κάθε παιδί ξεχωριστά.
Συνήθως, τα παιδιά με ΔΕΠΥ μαθαίνουν καλύτερα όταν:
■ Παρέχονται ενδιαφέρουσες ή πρωτότυπες δραστηριότητες
■ Στο χώρο όπου βρίσκονται τα παιδιά αυτά υπάρχει χαμηλή αναλογία ενηλίκων και παιδιών
■ Το περιβάλλον περιλαμβάνει προβλέψιμες δραστηριότητες
■ Το πρόγραμμα αντιμετώπισης είναι εξατομικευμένο με βάση τις μοναδικές ανάγκες του κάθε παιδιού
■ Υπάρχει δομή, πρόγραμμα και συνέπεια στην εκπαίδευση των παιδιών αυτών
■ Εφαρμόζονται ενδιαφέροντα αναλυτικά προγράμματα
■ Η κάθε δραστηριότητα είναι σύντομης διάρκειας
■ Αξιοποιούνται τεχνικές θετικής επιβράβευσης
■ Οι οδηγίες των ειδικών συνδυάζονται με οπτικά βοηθήματα

Ακολουθούν οι κυριότερες, τεκμηριωμένες, θεραπευτικές μέθοδοι:

Η τροποποίηση της συμπεριφοράς του παιδιού αποτελεί βασικό στοιχείο της θεραπείας. Συντονίζεται από τον ειδικό ψυχικής υγείας σε συνεργασία με όλα τα μέλη του περιβάλλοντος του παιδιού. Περιλαμβάνει την εκπαίδευση των γονέων και των σημαντικών άλλων στην παροχή επιλογών πριν την εκδήλωση της μη κατάλληλης συμπεριφοράς από το παιδί, τη θέσπιση κανόνων μέσω της χρήσης συμβολαίων-συμφωνιών με το παιδί και την κατάλληλη χρήση της θετικής και της αρνητικής επιβράβευσης.

Οι στρατηγικές αυτοδιαχείρισης, όπως η παρακολούθηση, η επιβράβευση και η αξιολόγηση του εαυτού από το ίδιο το παιδί αποτελούν βασικό στόχο της θεραπείας, ιδιαίτερα σε μέτριες προς ελαφρές περιπτώσεις ΔΕΠΥ. Στόχος της παρέμβασης αυτής είναι η εκπαίδευση του παιδιού στην απόκτηση περισσότερου αυτοελέγχου από την πλευρά του για τη διατήρηση της προσοχής του, τη βελτίωση των σχέσεων με τους συνομήλικους και την ενίσχυση της σχολικής επίδοσης.

Προγράμματα εκπαίδευσης σε κοινωνικές δεξιότητες αποτελούν συχνά σημαντικά συστατικά στοιχεία της θεραπείας του παιδιού με ΔΕΠΥ. Τα προγράμματα αυτά συντονίζονται από τον ειδικό ψυχικής υγείας σε συνεργασία με τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς και τους σημαντικούς άλλους και έχουν στόχο τη διαχείριση των συμπεριφορών διάσπασης προσοχής, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας των παιδιών με ΔΕΠΥ σε κοινωνικά σημαντικές καταστάσεις.

Η φαρμακοθεραπεία έχει αξιοποιηθεί επιτυχώς με παιδιά που έχουν τη διάγνωση της ΔΕΠΥ ως ένα μέρος του πλάνου αντιμετώπισης – ποτέ μόνη της. Τα διεγερτικά φάρμακα έχει βρεθεί ότι αυξάνουν το εύρος προσοχής, τον έλεγχο των παρορμήσεων και την υπερκινητικότητα με ελάχιστες παρενέργειες. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας πρέπει να συνεργάζονται στενά με τις οικογένειες και τους άλλους ειδικούς όταν το παιδί λαμβάνει φάρμακα και να παρατηρούν κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά.

Η ατομική, ομαδική και οικογενειακή συμβουλευτική με παιδιά γονείς και σημαντικούς άλλους καθώς και η διαλεκτική συμβουλευτική με εκπαιδευτικούς και σημαντικούς άλλους εκπαιδευτές αποτελούν επίσης σημαντικά συστατικά της αντιμετώπισης της ΔΕΠΥ καθώς έχει βρεθεί ότι βελτιώνουν την εικόνα του παιδιού για τον εαυτό του, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη συμμόρφωση στη λήψη των φαρμάκων ενώ βοηθούν ιδιαίτερα στη διαχείριση μη υγιών συναισθημάτων άγχους, θυμού και ντροπής του παιδιού και των μελών του περιβάλλοντός του καθώς και στην εξάλειψη μη υγιών συμπεριφορών και συνηθειών.

Οι σωματικές δραστηριότητες μπορούν να βοηθήσουν το παιδί με ΔΕΠΥ να βελτιώσει το συντονισμό και την εικόνα του εαυτού του ενώ αποτελούν και κατάλληλη διέξοδο για εκτόνωση.

Μερικοί γονείς πιστεύουν ότι η αλλαγή διατροφής ή μια δίαιτα μπορούν να αλλάξουν την κατάσταση. Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια επιστημονική απόδειξη ότι η αλλαγή ή η μείωση στη λήψη συγκεκριμένων τροφών επιφέρει ξεκάθαρη βελτίωση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ.

Χρήσιμες Οδηγίες προς όλους τους Παρόχους Φροντίδας

■ Ενημερωθείτε όσο περισσότερο μπορείτε για τη ΔΕΠΥ από έγκυρες πηγές (δείτε βιβλιογραφικές πηγές παρακάτω)
■ Αναφέρετε στους ειδικούς που συνεργάζεστε όσες τεχνικές έχετε βρει ότι είναι χρήσιμες στη διαχείριση του παιδιού στο σπίτι και αλλού
■ Προσπαθείστε να είστε συνεπείς στον τρόπο που διαχειρίζεστε τη συμπεριφορά του παιδιού
■ Επιτρέψτε στο παιδί να κάνει συχνά διαλείμματα και να έχει πρόσβαση σε ένα ήσυχο μέρος πριν επιστρέψει στη δραστηριότητα που κάνει
■ Χορηγήστε οδηγίες βήμα προς βήμα.
■ Θέστε ξεκάθαρους κανόνες και σταθερά προγράμματα για το παιδί καθημερινά
■ Μη ξεχνάτε να εντοπίζετε και να επιβραβεύετε τη θετική συμπεριφορά
Μέριμνα του νόμου για τη ΔΕΠΥ
Τα παιδιά με διάγνωση ΔΕΠΥ μπορούν να είναι υποψήφια για ειδική αγωγή σύμφωνα με το Νόμο 3699/2008: «Ειδική αγωγή και εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» (http://www.seepeaa.gr/displayITM1.asp?ITMID=417). Για περισσότερες πληροφορίες, τα παιδιά και οι γονείς θα πρέπει να απευθύνονται στα αρμόδια ΚΕΔΔΥ (Κέντρα Διάγνωσης Διαφοροδιάγνωσης και Υποστήριξης) της περιοχής τους κατόπιν αιτήματος του σχολείου τους.

Βιβλιογραφικές Πηγές

American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th Ed.). Washington, DC: American Psychiatric Association.

Barkley, R. (2006). Attention-deficit hyperactivity disorder: A handbook for diagnosis and treatment. New York: Guilford.

CHADD (2001). Attention Deficit Disorder: An educator’s guide: CHADD Fact Sheet 1: AD/HD. Ανασύρθηκε στις 6/3/2013 από το World Wide Web http://www.chadd.org

DuPaul, G. J. & Weyandt, L. L. (2006). School-based intervention for children with attention deficit hyperactivity disorder: Effects on academic, social, and behavioral functioning. International Journal of Disability, Development, and Education, 53, 161-176.

Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη, Κ. (2000). Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Καλαντζή-Αζίζι, Α. & Καραδήμας, Ε. (2004). Διάσπαση προσοχής και αδυναμία ελέγχου των παρορμήσεων: Από τον απρόσεκτο μαθητή ως τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητα. Στο Α. Καλαντζή-Αζίζι και Μ. Ζαφειροπούλου (Επιμ.), Προσαρμογή στο σχολείο: Πρόληψη και αντιμετώπιση δυσκολιών (σ. 223-253). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

National Information Center for Children and Youth with Disabilities (2002). AD/HD fact sheet. Ανασύρθηκε στις 6/3/2013 από το World Wide Web http://www.nichcy.org

National Mental Health Association (2003). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Ανασύρθηκε στις 6/3/2013 από το World Wide Web http://www.nmha.org/children/children_mh_matters/adhd.cfm

National Network for Child Care (2003). Caring for children with special needs. Ανασύρθηκε στις 6/3/2013 από το World Wide Web http://www.nncc.org

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το παρόν φυλλάδιο δεν υποκαθιστά καθ’οιονδήποτε τρόπο τη διαδικασία της θεραπείας. Παρακαλούμε να το αξιοποιήσετε σε συνεργασία με τον ειδικό ψυχικής υγείας που συνεργάζεστε.

Σεμινάρια για επιστήμονες

Σεμινάρια για το κοινό