logo recbt


   Θυγατρικό εκπαιδευτικό κέντρο του Ινστιτούτου Albert Ellis   

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή σε Παιδιά και Εφήβους

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ-ΚΑΤΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ: ΕΝΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ


§ Ποσοστά επικράτησης σε παιδιά και εφήβους: Από 0,25% έως 5% στον παγκόσμιο πληθυσμό.

§ Το 80% παρουσιάζει συμπτώματα πριν τα 18 έτη ενώ έχουν παρατηρηθεί συμπτώματα από την ηλικία των τριών ετών.

§ Γενικά δεν υπάρχουν διαφορές φύλου. Οι μόνες διαφορές φύλου εντοπίζονται στην εκδήλωση διαφορετικών συμπτωμάτων.

Τι είναι η ΨΚΔ;

1. Πρόκειται για μια χρόνια κατάσταση και διαταραχή άγχους που περιλαμβάνει διεισδυτικές σκέψεις, παρορμήσεις ή εμμονές τις οποίες το άτομο θεωρεί ανεπιθύμητες και ακατάλληλες και οι οποίες οδηγούν σε αναστάτωση και άγχος.
§ Επίσης οδηγούν σε επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (καταναγκασμούς) που το άτομο πιστεύει ότι έχει ανάγκη να τις εκδηλώσει σε μια προσπάθεια να αποφύγει (να εξουδετερώσει) τις εμμονές και να μειώσει το άγχος, την αναστάτωση και την απειλή που αντιλαμβάνεται.

2. Οι εμμονές αυτές είναι επαναλαμβανόμενες και δεν είναι απλά παράλογες απόψεις για καθημερινά θέματα.

3. Το άτομο προσπαθεί να τις «καταπιέσει» και να αποσπάσει τον εαυτό του από τις εικόνες και τις παρορμήσεις που έχει ενώ τις κατηγορεί ότι εκείνες τού προκαλούν τους καταναγκασμούς.

4. Οι καταναγκασμοί μπορεί να είναι φυσικές πράξεις ή νοητικές πράξεις (προσευχή, μέτρημα, προτεραιότητες) και δεν έχουν σχέση απαραίτητα με την κατάσταση που απασχολεί το άτομο.


§ Για παράδειγμα μπορεί να αγγίζει ένα κιγκλίδωμα επτά φορές επειδή πιστεύει ότι έτσι θα σταματήσει το άγχος ότι θα εισβάλλουν κακοί άνθρωποι στο μυαλό του.

ΤΙ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΨΚΔ;

Η ΨΚΔ περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο εμμονές (σκέψεις) και συμπεριφορές αποφυγής των εμμονών (καταναγκαστικές συμπεριφορές).

Οι πιο συχνές εμμονές περιλαμβάνουν:
o Σκέψεις κάποιας καταστροφής στην οικογένεια
o Σκέψεις συλλογής και κατηγοριοποίησης
o Σκέψεις μόλυνσης (πιο συχνή στους άντρες)
o Σκέψεις σεξουαλικού, σωματικού, θρησκευτικού περιεχομένου (πιο συχνή στους άντρες)

Ποιες είναι οι καταναγκαστικές συμπεριφορές:
o Πλύσιμο (πιο συχνή στις γυναίκες)
o Επανάληψη
o Έλεγχος
o Τακτοποίηση
o Συμμετρία (πιο συχνή στους άντρες)
o Μέτρηση
o Συλλογή (πιο συχνή στους άντρες)
o Άγγιγμα
o Αναφορά-Ερώτηση-Απολογία (πιο συχνή στις γυναίκες)
o Διάβασμα και Γράψιμο εκ νέου (πιο συχνή στις γυναίκες)

§ Στα παιδιά και στους εφήβους μπορεί να παρατηρούνται καταναγκαστικές συμπεριφορές χωρίς εμμονές.
§ Οι απόψεις για το ποιες εμμονές και καταναγκασμοί υπάρχουν μπορεί να διαφέρουν αλλά καθώς προχωρά η θεραπεία θα συμφωνείτε όλο και περισσότερο.
§ Ειδικά στους εφήβους, λόγω αλλαγών στη σωματική και ψυχολογική ανάπτυξη, παρατηρούνται εμμονές με σεξουαλικό και βίαιο περιεχόμενο. Εκείνες διαφέρουν από τις ευχάριστες σεξουαλικές σκέψεις και από συλλογισμούς γεμάτους θυμό ή τις βίαιες φαντασιώσεις που συμβαίνουν συχνά σε εφήβους.
§ Μερικοί έφηβοι σκέπτονται ότι θα χάσουν τον έλεγχο και θα κάνουν πράξη τις παραπάνω σκέψεις ενώ άλλοι σκέπτονται τις συνέπειες του περιεχομένου των παραπάνω σκέψεων.
§ Πρόκειται για μια ηλεκτρική εκκένωση του εγκεφάλου, ένα κλείδωμα του εγκεφάλου, έναν «απρόσκλητο επισκέπτη». Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για κάτι σαν λόξυγκα του εγκεφάλου: Είναι σα να έπαθε λόξυγκα ο εγκέφαλος και δεν έχουν παραπάνω νόημα ή σημασία. Σημασία έχει να συνεχίζει και να φέρνει σε πέρας την θεραπευτική εργασία που ανέλαβε.
§ Αν επιμένει και συνεχίζει να κάνει την θεραπευτική του εργασία παρά τα εμπόδια, τότε η αναστάτωσή του για τις εμμονές θα μειωθεί άμεσα ενώ η συχνότητα και η ένταση των εμμονών θα μειωθούν μακροπρόθεσμα.


ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η ΨΚΔ;


1. Δεν υπάρχει η μία αιτία για την ΨΚΔ.

2. Η εκδήλωσή της συνδέεται αρχικά με γενετικούς παράγοντες (νευρολογικές διαφορές σε δομές του εγκεφάλου) και κατ’ επέκταση με περιβαλλοντικούς παράγοντες (για παράδειγμα το άτομο μαθαίνει να πιστεύει ότι δεν αντέχει την αβεβαιότητα, δυσκολεύεται να διαχωρίσει την αληθινή από την φανταστική απειλή σε μια κατάσταση, προσπαθεί να ελέγχει απόλυτα τον κόσμο του τον οποίο φαντάζεται ως απρόβλεπτο και απειλητικό)

a. Η εμφάνιση της ΨΚΔ επιταχύνεται αν για παράδειγμα υπάρχει οικογενειακή ψυχοπαθολογία, δύσκολη ιδιοσυγκρασία του ατόμου και μια σειρά παραγόντων στρες στο καθημερινό περιβάλλον του παιδιού (οικογένεια, σχολείο, κοινότητα)

b. Το περιβάλλον που διαβιώνει το άτομο μπορεί να επηρεάζει (να επιδεινώνει, να βελτιώνει) την ΨΚΔ αλλά δεν την προκαλεί.

3. Η ΨΚΔ είναι μια νευρολογική και συμπεριφορική διαταραχή που συνδέεται με διαφορετικούς βιολογικούς παράγοντες και δεν προκύπτει από κακή γονεϊκότητα, από το πείσμα των παιδιών ή από άλλες αιτίες που «κυκλοφορούν».


ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΛΟΤΕΡΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ;

§ Η συνδυαστική θεραπεία (ψυχοθεραπεία και φαρμακοθεραπεία) είναι περισσότερο αποτελεσματική από την πρώτη ή την δεύτερη ξεχωριστά (Pediatric OCD Treatment Study Team, 2004) και αποτελεί την θεραπεία εκλογής (Franklin et al., 2003; Geller et al., 2003; March et al., 1997; March & Mulle, 1998).

o Εκείνη περιλαμβανει ψυχοεκπαίδευση για γονείς: Έγκυρη πληροφόρηση για την κατάσταση και εκμάθηση στρατηγικών από τους γονείς για κατάλληλη συμπεριφορά απέναντι στο άτομο (όρια, πρότυπα, κινητοποίηση για εργασία, ενίσχυση προσπαθειών).
o Επίσης περιλαμβάνει συνεργασία με σημαντικά άλλα πρόσωπα στη ζωή του ατόμου, π.χ. σχολείο, για την πρόοδό του και σε άλλους χώρους της καθημερινής του ζωής.

§ Η ψυχοθεραπεία που συνίσταται είναι η λογικοθυμική και γνωστική-συμπεριφορική (Barrett, Healy-Farrell, & March, 2004; Pediatric OCD Treatment Study Team, 2004): Στόχος είναι η αλλαγή των πυρηνικών ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΩΝ του ατόμου για το γεγονός ότι έχει εμμονές και καταναγκαστικές συμπεριφορές.

o Αυτό θα γίνεται με αμφισβήτηση των παράλογων ιδεών του για την ΨΚΔ, με την υιοθέτηση νέων λογικών πεποιθήσεων για την ΨΚΔ, με την ομιλία προς τον εαυτό για την ΨΚΔ, με αλλαγή του τρόπου σκέψης του για την ΨΚΔ, με το να πιστέψει ότι μπορεί να έχει έλεγχο αρκετό ώστε να αλλάζει τη σκέψη του και ότι εκείνη δεν καθορίζεται από εξωτερικούς παράγοντες

§ Επίσης στόχος είναι η σταδιακή έκθεση του ατόμου στις καταστάσεις όπου έχει εμμονές και καταναγκαστικές συμπεριφορές ώστε να μειώσει τον φόβο, να μάθει να ζει με αυτές και να διαπιστώσει ότι μπορεί να αντέξει τις εμμονές χωρίς να κάνει τις καταναγκαστικές συμπεριφορές (March, Frances, Kahn, & Carpenter, 1997).


ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΑΡΜΑΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Τα φάρμακα που συνίστανται για την ΨΚΔ σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία είναι τα εξής:

§ Anafranil
§ Prozac
§ Paxil
§ Zoloft
§ Luvox
§ Celexa

Το Zoloft είναι ένα από τα αποτελεσματικότερα φάρμακα για την ΨΚΔ. Σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία αποτελούν ενδεδειγμένη επιλογή σύμφωνα με τις έρευνες (March et al., 1998)

Τυπικές παρενέργειες μέτριας σοβαρότητας, χωρίς σοβαρές συνέπειες, είναι οι εξής:

§ Ξηροστομία
§ Κατακράτηση ούρων
§ Παρενέργειες σεξουαλικού τύπου (π.χ. πολύ έντονη σεξουαλική διάθεση)
§ Ηπατικές δυσκολίες
§ Αυξημένος καρδιακός παλμός

Θυμηθείτε: Η φαρμακοθεραπεία δεν κάνει κάτι από μόνη της. Είναι απαραίτητη η προσθήκη ψυχοθεραπείας, με προσπάθεια για σταδιακή μείωση της φαρμακοθεραπείας με βάση τους θεράποντες ιατρούς, ώστε το άτομο να αποκτήσει τις απαραίτητες δεξιότητες διατήρησης μιας ποιοτικής αντιμετώπισης της ΨΚΔ σε όλη του τη ζωή.

Σεμινάρια για επιστήμονες

Σεμινάρια για το κοινό